Položaj žene u Srbiji u 2014. – činjenice koje demantuju stavove

ravnopravnost_spolova

Rodna ravnopravnost u Srbiji još nije dostignuta, a žene se i dalje susreću sa brojnim problemima u pokušaju da ostvare svoja garantovana prava – rezultati su serije istraživanja o položaju žena u Srbiji u 2014.godini, koje je sprovelo Ministarstvo za rad, zapošljavanje, boračka i socijalna pitanja Republike Srbije u okviru Programa za realizaciju Nacionalnog akcionog plana za poboljšanje položaja žena i unapređivanje rodne ravnopravnosti za period od 2010. do 2015. godine.

Na konferenciji na temu „Položaj žena u Srbiji 2014. godine“ održane 25.09.2014. godine u velikoj sali Medija centra, Terazije 3, sa početkom u 10:00 časova, govorili su Laslo Čikoš, državni sekretar, Ministarstvo za rad, zapošljavanje, boračka i socijalna pitanja, Torgni Svenungson, savetnik za razvojnu politiku, Ambasada Švedske u Srbiji, Ana Delić, IPSOS Strategic Marketing, Marija Babović, SeConS i Predrag Kurčubić, IPSOS Strategic Marketing.

Konferenciju je otvorio gospodin Laslo Čikoš, državni sekretar iz Ministarstva za rad, zapošljavanje, boračka i socijalna pitanja, ističući da je zajedno sa Ambasadom Švedske sprovedeno tri odvojena istraživanja koja se tiču iste oblasti, odnosno položaja žena: istraživanje o položaju samohranih roditelja, istraživanje o položaju žena u biznisu i istraživanje o stavovima građana Srbije o rodnoj ravnopravnosti. On naglašava da je upravo Ministarstvo iniciralo ovo istraživanje jer ne postoje statistički podaci o ovim temama.

Istraživanja su pokazala da 95% žena obavlja neplaćene poslove 5 sati dnevno i 77% muškaraca 3 sata dnevno, 85% Srbije smatra da je porodično nasilje zastupljeno u velikoj (42%) i određenoj meri (43%), (33%) građana/ki zna za slučaj seksualnog uznemiravanja u poslovnoj sferi u svom okruženju, 5.1% u korist muškaraca iznosi razlika između prosečnih zarada muškaraca i žena.

Kako je navedeno, iako formalno gledano, žene i muškarci u Srbiji imaju jednaka prava, istraživanja pokazuju da je ukupni socijalno-ekonomski status žena u znatno gorem položaju u odnosu na muškarce i da postoji dubok jaz između proklamovanih principa i konkretne prakse u sprovođenju politika.

Rezultati istraživanja o stavovima građana Srbije o rodnoj ravnopravnosti pokazuju da više od polovine građana i građanki Srbije deli mišljenje da žene i muškarci u Srbiji nisu ravnopravni (55%), i dok žene u znatno većoj meri smatraju da nema ravnopravnosti (66% žena, 44% muškaraca), 55% muškaraca u poređenju sa 33% žena češće navode da ravnopravnost postoji.

Pozitivnije stavove prema rodnoj ravnopravnosti imaju žene, ljudi srednjih godina, visoko obrazovane, sa višim prihodima, iz Beograda ili Vojvodine, koji žive u urbanim naseljima.

Veliki udeo stanovništva Srbije na osnovu dosadašnjeg iskustva navodi da su žene na konkursima za posao češće bile odbijene nego muškarci sa opravdanjem da posao nije za pripadnice njihovog pola (71%) ili zbog starosti (65%), što je značajno više u poređenju sa nalazima istraživanja iz 2010. godine.

Osam od deset građana/ki Srbije veruje i da je ženama posao češće ugrožen zbog porodičnih obaveza (2014: 81%; 2010: 78%), a četvrtina građana/ki slaže se sa tim da su žene preduzetnice manje uspešne nego muškarci preduzetnici (2014:25%; 2010: 12.8%).

Muškarci dosledno ređe veruju u ugroženost žena kada je u pitanju stepen u kojem posao trpi zbog porodičnih obaveza (74%), kao i kada je reč o odbijanjima na konkursima za posao zbog pola ili starosti (55%). Takođe, muškarci značajno ređe navode da su žene češće od njih odbijene na konkursu za posao sa opravdanjem da posao nije za pripadnice njihovog pola («muški posao») (64%).

Čak 41% stanovnika/ca Srbije navodi da je čulo za «uznemiravanje» u oblasti rada, odnosno «mobing». Većina građana/ki veruje da su žrtve uznemiravanja na poslu češće žene (73%), dok skoro petina njih deli mišljenje da se žene i muškarci podjednako suočavaju sa uznemiravanjem na radnom mestu (18%). Kada je reč o diskriminaciji žena zbog korišćenja trudničkog bolovanja, odnosno porodiljskog odsustva, čak 38% stanovništva navodi da je upoznato sa slučajem da je žena dobila otkaz zbog toga što je otišla na trudničko ili porodiljsko odsustvo. Otpuštanje nakon trudničkog/porodiljskog odsustva češće navode stanovnici/ce centralne Srbije, a ređe ljudi koji žive u Beogradu.

S obzirom na ogromnu razliku u distribuciji obaveza u privatnoj sferi, ulazak u brak za većinu žena predstavlja prekretnicu u kojoj se zbog tradicionalnih uloga dramatično smanjuje prostor za profesionalnu afirmaciju i napredovanje u karijeri. Pomeranje granice ulaska u brak je značajno doprinelo povećanju broja visoko obrazovanih žena što je jedan od najvažnijih preduslova za promenu položaja žena na tržištu rada. Podaci RZS pokazuju da obrazovanje igra presudnu ulogu za prohodnost žena na tržištu rada, ali ne obezbeđuju i jednake zarade. Naime, na 100 zaposlenih muškaraca sa visokom stručnom spremom dolazi 114 žena; u istoj toj kategoriji razlike između prosečnih zarada iznose 5.1% u korsit muškaraca.

Istraživanja pokazuju da su rodne nejednakosti u biznis sektoru samo nastavak ili deo ukupnih rodnih nejednakosti u Srbiji. Podaci ukazuju na izražen rodni jaz u biznis sektoru. Žene zauzimaju tek četvrtinu (25,8%) najviših pozicija odlučivanja u kompanijama (pozicije generalnih direktora i predsednika UO), a čine nešto manje od trećine preduzetnika (31,7). Pored toga, nalazi istraživanja ukazuju na tendenciju da žene još teže napreduju na najviše rukovodeće položaje onda kada nisu jedine vlasnice preduzeća, odnosno kada postoji više vlasnika, a time i kada postoji veća konkurencija sa kolegama za najviše upravljačke položaje.

Većina žena prisutnih u preduzetništvu danas su preduzetnice iz nužde (66%), većinom bez porodične tradicije u ovoj oblasti i posluju uglavnom na lokalnom tržištu, u okviru uslužnih delatnosti kao mikropreduzetnice. U proseku imaju više od 40 godina, srednjeg su obrazovanja i žive u domaćinstvu srednje veličine. Više od polovine preduzetnica smatra da imaju uspešna ili veoma usprešna preduzeća, dok 38% njih ima problema u poslovanju. Od onih koje nisu uspele sa samostalnim biznisom čak 40% razmišlja da se vrati preduzetništvu.

Regionalne razlike se ispoljavaju u nekoliko aspekata: preduzetnici/ce izvan Beograda manje su skloni da svoje preduzetničke poduhvate ostvaruju kroz pravne forme privrednih društava; žene izvan Beograda još teže dospevaju na vodeće položaje u privrednim društvima, a sektorska struktura preduzetničkih poduhvata žena se znajčajno razlikuje između Beograda i drugih regiona, jer su preduzetnice izvan Beograda nešto sklonije da posluju u oblasti industrije, još više koncentrišu biznise u oblasti trgovine, dok su žene iz Beograda sklonije da posluju u oblasti informatičkih tehnologija i kvartarnih usluga.

Rezultati istraživanja o samohranim roditeljima, drugim tipovima porodica i neformalnoj zaposlenosti pokazala su da do formiranja jednoroditeljskih porodica u Srbiji najčešće dolazi nakon razvoda braka. Jednoroditeljske porodice najčešće čine samo roditelj i dete/deca. Svega 1/3 samohranih roditelja ima nekretninu u svom vlasništvu i to su uglavnom muškarci. Ostali žive u iznajmljenim ili stanovima svojih roditelja u 0.8 prostorija po članu i mesečno raspolažu u proseku sa 48 000, dok opšta populacija ima 53.5 hiljade (domaćinstva u opštoj populaciji broje 2.9 članova, a jednoroditeljska 3.2).

Čak 1/3 ima mesečna primanja i ispod 10 000 po članu porodice i među njima je značajno više mlađih samohranih roditelja (19-29 godina), roditelja najnižeg nivoa obrazovanja, onih koji su nezaposleni ili neaktivni, onih sa više dece i decom rođenom van braka, koji žive u seoskim krajevima i Vojvodini. Plata je najznačajniji izvor prihoda u jednoroditeljskim porodicama i kao i ostala domaćinstva u Srbiji, najviše novca – 44% – troše na hranu. U nešto boljem položaju su samohrani očevi, visokoobrazovani i roditelji koji žive u Beogradu, jer ostvaruju iznadprosečna primanja od svog glavnog posla.

Samohrani roditelj se aktivno bavi detetom 3,8 sati, dok se u tradicionalnim porodicama to vreme za majku iznosi 2 sata u toku dana, a za očeve, jedan sat.

Ono što izdvaja samohrane roditelje jeste njihova nadprosečna radna angažovanost, ali često i nedostatak posla, rad na crno i loši uslovi, čak i na formalnim poslovima. Nepovoljni uslovi na poslu koji posebno utiču na roditelje bez partnera i njihove porodične obaveze su smenski rad, rad vikendom, prekovremeni neplaćeni rad i ograničena mogućnost uzimanja slobodnih dana i bolovanja. Svi ovi uslovi pogađaju značajan procenat zaposlenih samohranih roditelja, a posebno su izraženi u grupi neformalno zaposlenih.

Uzroci sveukupno teže pozicije žena u društvu leže u institucionalnoj i strukturalnoj diskriminaciji, odnosno u neprepoznavanju teže pozicije žena i u nedostatku adekvatnih mera javne politike i institucija odgovornih za njihovu primenu. Buduće politike moraju biti usmerene na preraspodelu odgovornosti i moći u javnoj i privatnoj sferi društva između žena i muškaraca, umesto politika koje su usmerene na to da ženama pomognu da što bolje ostvaruju «svoje» obaveze u kući i na tržištu rada. Takođe, one moraju uključiti i muškarce, bilo kroz podsticaje za odlaski na roditeljsko odsustvo, ili promovisanje jednake odgovornosti u kući.

Izvori:

Izveštaj o položaju žena u Srbiji u 2014.godini – Ministarstvo za rad, zapošljavanje, boračka i socijalna pitanja Republike Srbije

Istraživanje o samohranim roditeljima, drugim tipovima porodica i neformalnoj zaposlenosti

Rodna ravnopravnost u Srbiji

Položaj žena u biznis sektoru u Srbiji

Leave a Reply

Your email address will not be published. Required fields are marked *

You may use these HTML tags and attributes: <a href="" title=""> <abbr title=""> <acronym title=""> <b> <blockquote cite=""> <cite> <code> <del datetime=""> <em> <i> <q cite=""> <strike> <strong>